Norbert Klein

Voor een open samenleving

Raad van State kiest voor misbruik kiesstelstel

| 2 reacties

Kern van onze democratie wordt gevormd door de verkiezingen. Burgers kiezen mede-burgers tot hun volksvertegenwoordigers. De meeste aandacht heeft vaak het actief kiesrecht: het kunnen kiezen voor politieke partijen en dan stemmen op kandidaten. Dat verkiezingsproces moet eerlijk, vrij en controleerbaar verlopen. Maar dat geldt ook voor het passief kiesrecht. Dan gaat het om de vraag hoe mede-burgers gekozen kunnen worden. Wie kandidaat wordt, is in Nederland volledig overgelaten aan de politieke partijen. Die bepalen wie op een kandidatenlijst geplaatst wordt. In tegenstelling tot bijvoorbeeld de Russische Centrale Kiescommissie is er geen overheidsorgaan die bepaald of iemand zich kandidaat mag stellen.

Als een partij een kandidatenlijst heeft, dan wordt die ingediend bij de Kiesraad. De kracht van onze democratie is dat iedere partij en iedere kandidaat die aan alle Kieswet-eisen voldoen, aan de verkiezingen deel kan nemen. Soms wordt er gemopperd dat er zoveel partijen mee willen doen. Maar het alternatief is om partijen ondemocratisch te gaan uitsluiten. Er is maar 1 echte drempel voor een partij om in de Tweede Kamer te komen en dat is de kiesdrempel. In Nederland ligt deze op 0,8%, ongeveer 70.000 stemmen. Dat lijkt mij ook de essentie van democratie: de kiezers bepalen hoe de 150 Kamerzetels verdeeld worden over de deelnemende partijen. Als gevonden wordt dat de evenredige vertegenwoordiging tot teveel partijen in de Tweede Kamer leidt, dan kan altijd voor een verhoging van de kiesdrempel naar bijvoorbeeld 3 % of zoals in Duitsland 5 % gekozen worden.

Partijen die bij de laatste verkiezingen zetels in de Tweede Kamer hebben gekregen, mogen zonder voorwaarden een kandidatenlijst voor de volgende verkiezingen indienen. Deze keer zijn dat 13 partijen. Voor andere partijen bestaan bijzondere eisen: het betalen van een waarborgsom en het inleveren van verklaringen van kiezers dat zij deelname van een partij ondersteunen. Op die verklaring wordt expliciet aangegeven welke politieke partij, bijvoorbeeld JA21, ondersteund wordt. Gedachte daarbij is dat een nieuwe partij al enige steun moet hebben van kiezers om überhaupt aan de verkiezingen te kunnen deelnemen. Bijzonderheid is dat verkiezingsdeelname niet landelijk geregeld is maar via 20 kieskringen. In iedere Nederlandse kieskring moeten per partij minimaal 30 verklaringen dus 570 papieren ondersteuningsverklaringen worden verzameld. Voor Caribisch Nederland geldt minimaal 10 verklaringen. Duizenden kiezers zijn in januari naar de gemeentehuizen gegaan om ondersteuningsverklaringen af te leggen voor de 24 partijen die niet in de Tweede Kamer zitten. Zo zijn in januari ook veel verklaringen voor de nieuwe partij “Vrij en Sociaal Nederland” af gelegd. Die ondersteuningsverklaringen zijn met andere formulieren door de gemachtigde van die partij ook op 1 februari jongstleden ‘s ochtends bij de Kiesraad ingeleverd. “So far, so good”, zou je denken.

Maar hoe bizar, later op die dag heeft echter ook een kiezer, mevrouw Zeven,  die niet gemachtigd was door Vrij en Sociaal Nederland, honderden ondersteuningsverklaringen op naam van Vrij en Sociaal Nederland ingeleverd bij de Kiesraad. Dat waren dus ondersteuningsverklaringen die ontvreemd waren van de partij, want anders zouden ze gewoon door de gemachtigde inleveraar zijn ingeleverd, die dag of tijdens de hersteltermijn.

In de Kieswet is het zo geregeld, dat iedere willekeurige kiezer wel een kandidatenlijst kan inleveren, maar alleen dat een gemachtigde voor een partij de partijnaam, bijvoorbeeld VVD, boven de lijst op het stembiljet kan zetten. En als die gemachtigde niet kan komen, dan is er een plaatsvervangd gemachtigde aangewezen. Dus formeel kon deze niet-gemachtigde wel ondersteuningsverklaringen van in dit geval Vrij en Sociaal Nederland inleveren. Maar de Kiesraad constateerde ook dat deze inleveraar geen machtiging van de partij had om Vrij en Sociaal Nederland te vertegenwoordigen. Dan verzoekt de Kiesraad om dat verzuim te herstellen. Dat kon natuurlijk niet hersteld worden omdat de Kiesraad zelf registreert wie er gemachtigde en plaatsvervangend gemachtigde is. En dat was mevrouw Zeven in deze situatie niet. De Kieswet is dan helder: geen machtiging voor de partijnaam ingeleverd, dan wordt de kandidatenlijst een blanco lijst.

Vervolgens doet de Kiesraad iets merkwaardigs. De ondersteuningsverklaringen die op naam van Vrij en Sociaal Nederland staan, worden plotsklaps geaccepteerd als verklaringen voor de blanco lijst. En als het de lezer al duizelt, het wordt nog gekker.

De Kiesraad accepteert zowel kopietjes en fotoafdrukken van ondersteuningsverklaring als het originele formulier. Van die mogelijkheid maken alle nieuwe partijen gebruik om zo het centraal elektronisch verzamelen van bijvoorbeeld de formulieren uit Bonaire eenvoudiger te maken.

Wat in de situatie van Vrij en Sociaal Nederland is gebeurd, is uniek in de Nederlandse parlementaire geschiedenis. Verklaringen voor Vrij en Sociaal Nederland van één en dezelfde kiezer zijn door beide inleveraars ingediend. De Kieswet heeft in die merkwaardige situatie niet voorzien. Er is enkel bepaald dat een kiezer maar 1 keer een ondersteuningsverklaring kan tekenen. Dat was ook zo gebeurd. Door kopiëren gaat de kiezer niet ineens 2 of meer verklaringen afleggen. Vervolgens maakt de Kiesraad bij de formele beoordeling van de geldigheid van de kandidatenlijsten een vreemde gedachtekronkel door het standpunt in te nemen, dat niet gekozen kan worden of een verklaring op naam van Vrij en Sociaal Nederland bedoeld was voor Vrij en Sociaal Nederland of voor een blanco lijst. Dat standpunt heeft er toe geleid dat alle gelijke verklaringen (kopie of origineel) die door beiden zijn ingediend verwijderd werden. Vervolgens werd gekeken wie van de twee inleveraars dan nog minimaal 30 verklaringen per kieskring overhoudt. Dat bleek in 6 kieskringen Vrij en Sociaal Nederland te zijn, in 12 kieskringen de blanco lijst en in 2 kieskringen bleven er onvoldoende ondersteuningsverklaringen van beiden over. Daar kunnen kiezers op geen van beide lijsten stemmen. Dus overal waar Vrij en Sociaal Nederland voldoende (dus minimaal 30 Bonaire 10) VSN-verklaringen had ingeleverd werden nu ineens onvoldoende beoordeeld. Gevolg: hoewel in alle 20 kieskringen ruim voldoende ondersteuningsverklaringen op naam van Vrij en Sociaal Nederland zijn ingeleverd, werden dus maar 6 kieskringen aan die partij toegewezen door de Kiesraad en kunnen ineens 7 miljoen kiezers niet op Vrij en Sociaal Nederland stemmen.

Tegen deze onrechtvaardigheid had Vrij en Sociaal Nederland beroep ingesteld bij de Raad van State. Ook volgens de Raad van State-uitspraak van 16 februari 2021 bestaat er geen enkel wetsartikel dat bepaald dat als 2x dezelfde ondersteuningsverklaring wordt ingediend dat dan beide verklaringen ongeldig zijn. Toch maakt de Raad van State vervolgens ongemotiveerd de draai om toch het schappen door de Kiesraad van de ondersteuningsverklaringen op naam van Vrij en Sociaal Nederland bij Vrij en Sociaal Nederland goed te keuren. Op argumenten ingebracht door de advocaat van VSN waarom dat onlogisch is, wordt in het geheel niet ingegaan, laat staan weerlegd.

Het lijkt mij duidelijk dat één verklaring niet meer keren gebruikt kan worden voor één of verschillende lijsten. Minimaal 30 ondersteuningsverklaringen als verplichting betekent natuurlijk 30 verschillende verklaringen. Maar dan zouden ingeleverde gelijke verklaringen op naam van een partij Vrij en Sociaal Nederland in dit geval, dus alleen maar 1 keer gebruikt mogen worden namelijk door de betreffende partij. Door verklaringen die op naam van een andere partij staan te accepteren en vervolgens zelfs verklaringen met de naam bij die partij te verwijderen, wordt het passief kiesrecht ondermijnd en misbruik van ons kiesstelsel gestimuleerd. De veel geprezen Nederlandse democratische verkiezingen worden een farce als manipulatie van het passief kiesrecht toegestaan is. Kiesrecht-regels zijn door deze juridisch rammelde uitspraak door de Raad van State opzij gezet. Tegen die uitspraak is geen beroep mogelijk. Dat zou juist de verplichting op de Raad van State moeten leggen zeer zorgvuldig uitspraak te doen. In mijn waarneming is dat gelukkig ook vaak zo. Maar hier wordt uitgegleden. Omdat nog recht te zetten, staat de weg naar het Europees Hof van Rechten van de Mens nog open. Een dure en lange weg die wel serieus onderzocht moet worden.

Iedere verkiezing wordt gevolgd door een evaluatie. Om deze bizarre Kieswet-jurisprudentie te laten vervallen, kunnen mijn eerdere initiatiefwetsvoorstellen om de Kieswet te moderniseren opgepoetst worden. Het systeem van 20 kieskringen bij Tweede Kamerverkiezingen is achterhaald en de oplossing is eenvoudig. Net als bij de verkiezingen voor het Europees Parlement wordt bij Tweede Kamer-verkiezingen Nederland maar 1 kieskring. Om het achterhaalde papieren ondersteuningsverklaringen- circus op te heffen, kan prima volstaan worden door veilige elektronische ondersteuningsverklaringen via Digid in te voeren. Hoeveel verklaringen dat dan zouden moeten zijn, staat open. De verklaringen-rat-race in de 20 kieskringen is dan niet meer nodig en risico op herhaling van ontvreemding van verklaringen van een politieke partij bestaat dan niet meer. Onze kern van de democratie, eerlijke verkiezingen, wordt dan weer hersteld.

2 reacties

Geef een antwoord

Verplichte velden zijn aangegeven met een *.